İSG Katip Giriş
Makinelerin Güvenli Kullanımı

İşyerinde makinaları kullanırken uğranılan kazalara karşı en iyi korunma yöntemi tehlikelere karşı daima uyanık olmaktır. Çalıştığınız makina ve malzemeyi tanıyın ve onlara ait güvenlik önlemlerini öğrenip uygulayın. Ellerinizi bir makinanın içine sokmadan önce daima elektriği kesin ve hareketli kısımları durdurun. Bir makinada başkalarıyla birlikte çalıştığınız zaman özellikle daha dikkatli olun. Her çeşit kazanın oluşumunu önlemek için çalıştığınız alanı temiz ve düzenli tutun. Çalışmaya başlamadan önce yüzük bilezik, saat ve künyelerinizi v.b. çıkartın.

 

 

MAKİNALARIN GÜVENLİ KULLANIMI NEDİR?

Güçlü makinaların zararlarından, HAYATINIZI veya EL, KOL, BACAK GİBİ UZVUNUZU KORUMAKTIR.

·      Konveyörler,

·      Testere ve esiciler,

·      Presler, silindirler, merdaneler, tornalar, palanyalar

·      Karıştırıcılar, değirmenler

·      Asansörler,

·      Robotlar, döküm teçhizatı.

 

MAKİNALARIN GÜVENLİ KULLANIMI

Makinaların hareketli bölümlerinden VÜCUDUN HERHANGİ BİR KISMINI UZAK TUTMAYI KAPSAR ve ısı,kimyasal maddeler,fırlayan-uçan parçacıklar,makinaların sıkıştırabilecek veya batabilecek noktaları gibi çeşitli   ( makinalarla ilgili ) risklerden KENDİNİ VEYA ARKADAŞLARINI KORUMAKTIR.

 

GÜVENLİ MAKİNA KULLANIMINI NİÇİN BİLMELİYİM

Bugünün güçlü makinaları ciddi yaralanmalara veya kişinin ölümüne neden olabilir. Böyle bir şeyin size olmasına izin vermeyin. Makina tehlikelerinden kendi kendinizi nasıl koruyacağınızı bilin. Aksi taktirde geçireceğiniz kaza trajik bir şekilde sonlanabilir. Bir anlık güvensiz hareket telafisi mümkün olmayan acılara sebep verebilir.

 

HER ZAMAN TEHLİKELERE KARŞI UYANIK OLUN

MAKİNA TEHLİKELERİNİN ÇEŞİTLERİ

BÜTÜN HAREKETLİ MAKİNA KISIMLARI TEHLİKELİDİR.

 

Dönme hareketi: Yavaşça dönen çok düzgün bir şaft bile saçları, parmakları, elbiseleri kapabilir. Hatta üzerinde bulunan vida, somun, cıvata ve anahtarlar tehlikeyi arttırır. Örnekler; Kaplinler, volan, mil, kamalar vb.

 

Kesme hareketi: Bıçak, makas ve diğer keskin kenarlı cisimler parmak veya diğer uzuvları kesebilir. Örnekler; Daire testere, şerit testere, planya, taşlama, matkap tezgahları vb.

Dönen kapma noktaları: Birbirine doğru veya sabit bir sisteme doğru hareket eden ( dönen ) makina parçaları yakalayabilir, kesebilir ve parçalayabilir. Örnekler; Kayışlar, bantlar, kasnaklar, zincirler, dişli çarklar vb.

Delme, kesme, Bükme hareketi: Bıçak ve pistona güç verilerek bu hareketler elde edilir. Vücudun herhangi bir parçası hareket alanı içinde kalırsa ezilebilir. Örnekler; Presler, asansörler, yükleme presleri vb.

Titreşim: Özellikle soğuk ortamlardaki makina titreşimleri rahatsızlığa ağrı veya yaralanmaya neden olabilir. Örnekler; Havalı çekiçler, havalı kırıcılar vb.

MAKİNALARI ÇALIŞTIRIRKEN KAZALARI ÖNLEYEBİLİRSİNİZ. 

 

İLKENİZ: GÜVENLİ ÇALIŞMA YÖNTEMİNİ İZLEMEK OLMALIDIR.

Elektrik gücü ve çarpması:

- Yetkisiz elektrik enerjisini açma – kapamak ,

- Hatalı kablolar, teller, izalasyonu tahrip olmuş kablolar kullanmak.

- Parlayıcı - patlayıcı toz veya sıvıların bulunduğu ortamda kıvılcım çıkartabilecek makinaları kullanmak.

- Makinaların civarında dikkatsizce yanıcı sıvıları taşımak ölümle yada ağır yaralanmayla sonuçlanabilir.

- Enerji kesmeden hatta işlem yapmak, sigorta değiştirmek vb.

Diğer tehlikeler:

* Kullanırken testerelerin geriye tepmesi,

* Parçacıkların fırlaması,

* Sıcak metal fırlaması,

* Gazlar , buharlar,

* Kırılmış bıçaklar,

* Keskin ağızlar,

* Pürüzlü yüzeyler,

* Isı,

* Odun ve metal talaşı,

 

MAKİNA KAZALARI NİÇİN OLUR

GÜVENSİZ ÇALIŞMA YÖNTEMİ

* Yetkisiz olarak makinayı çalıştırmak.

* Nasıl çalıştığını bilmeden makinayı çalıştırmak.

* Talimatlara uymamak.

* Şansını denemek.

* Kısa yoldan işini halletmek.

* Eşek şakası yaparak bir başkasını tehlikeye sokmak.

 

KAZARA ÇALIŞTIRMA

Hareketli parçaların yakınında biri varken, makinanın beklenmeyen bir zamanda ve şekilde çalışmaya başlaması, iş kazasına neden olabilir.

 

BAKIM SIRASINDA UYGUN OLMAYAN KORUNMA

Makina üzerinde bakım veya temizlik yaparken uygun kapatma (kilitleme) kurallarına uymama, makinanın hareketli bölümleri içinde olan vücut veya vücudun bir bölümünü tehlike içine koyabilir.

 

TEÇHİZAT KUSURLARI

Kusurlu veya yıpranmış makinaların parçaları kırılıp ayrılarak veya çarparak yakındaki birinin kazalanmasına veya elektrik çarpmasına neden olabilir.  

 

MAKİNALARI ÇALIŞTIRIRKEN KAZALARI ÖNLEYE BİLİRSİNİZ.

 

Kendinizi aşağıdakilere göre kontrol ediniz.

TUTUM: İşgüvenliğini birincil önceliğiniz olarak düşünün. İşinizi şansa bırakmayın. Kestirme yolları denemeyin. İşi daha çabuk bitirebilmek için herhangi bir güvenlik sistemini ihmal etmeyin. Unutmayın verimli yapılan bir iş güvenli yapılan iştir.

DUYGULAR: Öfke, endişe, üzüntü, hayal kırıklığı gibi duygulardan işyerinden kaçının. Çünkü bu duygular tehlikeyi ihmal etmenize neden olur.

UYANIKLIK: Yorgunluk, stres ve ilaç kullanımı düşünme ve güvenli hareket etme sisteminizi etkiler. Alkolün de görüşü, koordinasyonu ve algılamayı bozduğunu unutmayın. Akşamdan kalmış gibi bir durumda çalışmak da aynı derecede tehlikelidir.

İŞ ALIŞKANLIKLARI: İyi iş alışkanlıkları edinilmeli ve geliştirilmelidir. İşinizin tehlikelerini öğrenmeli ve gereken önlemler alınmalıdır. Ani tehlikelere karşı hazır olunmalıdır. Etrafa başkalarının güvenliği içinde bakmayı asla unutmamalıyız.

 

KİŞİSEL KORUYUCU DONANIMLARINIZI (KKD) GİYİNİZ

BİR ŞAPKA veya SAÇ FİLESİ: Uzun saçları kapatır. Saçlar makinalar tarafından kolayca kapılabilir.

KULAK KORUYUCULAR: Bazı işlerde gürültüden korunmak için gereklidir. Birçok türü vardır. En iyisi uygun ve rahat olanıdır.

ELDİVENLER: Kimyasallara, cama, sıcak malzemeye, elektriğe karşı koruyucu olmasına rağmen dönen makinalar civarında ELDİVEN GİYMEYİNİZ! Hareketli parçalar eldiveni kolaylıkla yakalar ve eli makinanın daha içine çeker.

ÇELİK BURUNLU GÜVENLİK AYAKKABILARI: Düşerek veya yuvarlanarak ayağa çarpan cisimlerden ayak ve parmakları korur. Bazı özel türleri sıcak ve soğuktan, erimiş metal döküntülerden, kimyasallardan ve elektrik şoklarından korur.

KORUYUCU GÖZLÜKLER: Kıvılcım ve sıçrayan parçalar karşı gözleri korur. Gözlükler tıbbi gereklerde kullanılan gözlüklerin üzerine oturmalıdır.

İŞ ELBİSELERİ: Kısa kollu gömlekler ve dublesiz pantolonlar giyiniz. Eğer uzun kollu gömleklerin kol ağızları yıpranırsa, onlar düğmelenmeli veya yukarı toplanmalı. Gömlekler iyice pantolon içine sokulmalıdır. İş elbisemiz yaptığımız işin özelliğine ve mevsim şartlarına uygun olmalıdır.

TAKMAYIN!

Mücevher, yüzük, bilezik, saat, küpe, kolye vb. şeyler takmayın. Atkı, boyun bağı, kravat takmayın. Kısa elbiseler, şortlar, göbek üzerinden bağlanan gömlekler giymeyin.

KKD BAKIM ve ONARIM

* KKD’yi üretici firmanın belirttiği şekilde temizleyin, depolayın.

* İş elbiselerinizi sık sık yıkatın.Gerekli onarımları yapın. Gerekirse yenisini alın.

* Yağ, gres,kimyasal malzeme veya solventle kirlenen elbiseleri mutlaka temizleyin.

MAKİNANIZI GÜVENLİ ÇALIŞTIRIN

MAKİNANI ÖĞREN: Ne yapabilir, ne yapamaz öğren. Onun potansiyel tehlikelerini ve seni nasıl etkileyeceğini anla. Sen onu kullanmaya başlamadan önce bir makina nasıl (güvenli) çalıştırılır öğren.

TEHLİKEDEN UZAK DUR: Ellerini makinanın hareketli kısımlarından uzak tut. Gerekirse işi yönlendirmek için bir itme çubuğu veya itme bloğu kullan. Çalıştırmak / kullanmak için eğitilmediğin sürece asla bir makinayı kullanmayı deneme.

ÇALIŞTIRMA TALİMATINA UY: Makinayı üreten firmanın veya şirketinizin özel çalıştırma ve güvenlik kurallarına uy, onu izle. Teçhizatları dikkatlice ve sadece kendi yapılış amacına uygun kullan. Makinanın kendi aksesuarlarını sadece makinanın kendisinde kullan. Çalışan bir makinayı kendi başına bırakıp gitme.

AYARLAMALARI GÜVENLİ YAP: Bir makinada herhangi bir ayarlama yapmadan önce o makinayı kapat ve bütün hareketli kısımların durduğundan emin ol. Gerekirse makinayı mekanik olarak durdurma komutuna getir. Gereksinim duyarsan tanıtma talimatına bak ya da amirine danış.

GÜVENLİK KORUYUCULARINI ÖNEMSE:

Koruyucuların makinanızdaki işlevini iyi öğren. Çalışmaya başlamadan önce doğru konumda olduklarından emin ol. Onları asla yerlerinden çıkarma.

GÜVENLİK KONTROLLARİNİ DÜZENLİ YAP: Makine çalışırken daima uyanık ol. Olabilecek her türlü aksaklığa hazırlıklı ol ve herhangi bir bozukluk olursa amirine bildir. Onarım ve bakım işini ( konuda eğitilmiş ) ustasına bırak. İşyerindeki her türlü güvensiz koşulları amirine bildir.

İŞE HAZIRLAMA: İşi güvenli yapabilmek için; işlenecek parçayı makinaya güvenli bir şekilde bağla. Dönen makinalar çalışmaya başlamadan önce ayarlama ve sıkıştırma aparatlarını üzerinden çıkart.

ÇALIŞMA BÖLGENİ TEMİZ TUT: İş sahanı kaygan ve kesici malzemenin tehlikelerine karşı temiz ve güvenli tut. Aletler kendi yerinde, koridorlar temiz, döküntüler silinmiş vb. olmalıdır. Makinalardaki talaş ve atıkları uzaklaştırmak için bu işe uygun yapılmış aletleri kullan.

İŞ GÜVENLİĞİ SİZİN GÜVENLİ DÜŞÜNMENİZLE BAŞLAR.

 

MAKİNE KORUYUCULARI VE ÖZELLİKLERİ

Üretimin ana unsurları arasında yer alan makine ve tezgâhlar, çıkıntılar, dönen miller, merdaneler, kayış kasnaklar, dişliler, şaftlar, tamburlar, kesici kalemler, mafsallar gibi mekanik tehlikelere ayrıca kaynaklık etmektedir. Elektrik akımı, gürültü, titreşim, toz, duman, buhar, ısı gibi birçok mekanik olmayan tehlikelere de neden olmaktadır. Makina ve tezgâhların neden olduğu bu tehlikeleri kaynağında yok etmek veya tehlike kaynağını kapatmak ve böylece iş kazalarının oluşmasını önlemek amacıyla makine koruyucuları yapılmaktadır. Koruyucu, makinada çalışan veya bulunan kişileri tehlikeden koruma için tasarlanmış bir muhafaza ya da düzendir. Makine ve tezgâhların neden olduğu tehlikeleri koruyucuları ile etkisiz hale getirmek olasıdır. Makine koruyucusunun etkinliği oranında kazaların oluşması da önlenebilir. Gerekli koruyuculardan yoksun makinalarda bir süre iş kazası görülmeyişi makinanın bazı bölümlerinin tehlikeli olmadığı anlamına gelmez. İşçiler ile iyi bir iş birliği, eğitim ve sürekli dikkatin önemli bir rolü olmakla birlikte, bunlar etkili ve yeterli yöntem olmayabilir. Bu nedenle olabildiğince, başlangıç tasarımında tezgâhların tehlikeli kısımları ya giderilmeli ya da etkili şekilde koruyucusu ile kapatılmalıdır. Makine ve tezgâhlarla farklı işlemler yapılacağında koruyucu her işe uygun koruma önlemleri öngörmelidir. Koruyucunun her mekanizması ve kumanda kısımları olabildiği ölçüde kullanımı güvenli olmalıdır. Hareket edebilen koruyucu, kapak vb. elemanların koruyucu olarak kullanılırken her durumda kilitlenmeli ve bakım işleri sırasında makinalar güç kaynağından tam ayrılmalıdır. Yağlama ve olağan bakım işleri, olabildiğince tehlike alanının dışında yapılmalıdır. İşlem sırasında yeterli aydınlatma sağlanmalı, taşınabilir aydınlatma düzeni veya elle yapılan işlerde de gerilimde güvenli bir aydınlatma sistemi kurulmalıdır.

 

MAKİNE KORUYUCULARINDA OLMASI GEREKENLER

• Etkin olmalıdır.

• Tehlike alanına girmeyi kesin olarak önlemelidir.

• Çalışmayı zorlaştırmamalıdır.

• Kullanışlı olmalıdır.

• İşe uygun olmalıdır.

• Tezgâhın bir parçası olmalıdır.

• Fazla bakım istememelidir.

• Bakımı güçleştirmemelidir.

• Karmaşık olmamalı, az parçalı olmalıdır.

 

MAKİNE KORUYUCULARININ ÇEŞİTLERİ

Etkisiz hale getirecekleri tehlike kaynağının niteliğine göre değişiklik üstlenirler ve buna uygun şekilde yapılırlar. Bu nedenle belirlenen amaçlar doğrultusunda tasarımlarının makine koruyucularının birçok çeşidi bulunur.

 

SABİT KORUYUCULAR: Çalışanın hareketli makine parçası, çalışma noktaları ve güç aktarma aksamı ile istenmeyen temasını önleyen makine koruyucusudur. Makinaların tehlikeli kısımlarına dokunmayı önleyecek şekilde tasarlanan sabit koruyucuların ağırlığına ve çevre koşullarına dayanıklı olması için yeterli sağlamlıkta yapılırlar. Sabit koruyucu makine hareket halinde iken ya da hareket haline geçerken sürekli olarak makina üzerine bağlanmış olmalıdır. Bu bağlantı ancak alet yardımı ile sökülebilmektedir. Sabit koruyucuların kullanılması kolay, etkinliği oldukca yüksektir.

 

KİLİTLEMELİ KORUYUCULAR: Sabit koruyucunun elverişli olmadığı durumlarda kullanılır.Bu koruyucularda koruyucu yerine oturmadan makine çalışmaz. Koruyucu tam yerine oturup, işçinin eli ve parmağı tehlike alanına girmeyecek şekilde koruma sağladıktan sonra makine çalışmaya başlar. Kilitleme sistemi mekanik, hidrolik, pnömatik ya da bunların bileşkesi şeklinde olabilir. Kilitleme sistemi kullanılacağı işleme göre seçilir. Koruyucu yeterli dayanıklılıkta malzemeden yapılır.

 

OTOMATİK KORUYUCULAR: Çalışan tehlikeyle karşılaşabilecek organlarınının bölgesinden fiziksel olarak uzaklaştırır. Koruyucun hareketli parçası, makinanın hareketine uyarak çalışır. Ancak bu düzen uzaklaştırmayı sağlayacak kadar zaman olduğu durumlarda kullanılabilir. Otomatik koruyucu yalnızca aletler yardımıyla sökülebilir olması için güvenli şekilde makinaya monte edilmesi gerekir.

 

AYARLANABİLİR KORUYUCULAR: Tehlikeli parçalara yaklaşmak gerektiği zaman sağlam yapısı, iyi aydınlatma ve çalışanın yeterli eğitim görmüş olması gibi bir çok koşullara bağlı kullanılabilir. Ayarlanabilir koruyucuda makinaya malzeme beslemek için bir açıklık koruyucunun tamamı ya da bir kısmı bu açıklığın boyutlarını düzenleyecek şekilde ya da koruyucuların bir türü olan; kendi kendine ayarlanan koruyucu, tehlikeli parçalara dokunmayı önlemek üzere tasarlanmış olup makinaya verilen malzeme ile açılır ve işlemin sonunda kapanır.

 

FOTO-ELEKTRİK DURDURMA SİSTEMİ: Bu sistemde bir algılama perdesi oluşturacak olan bir ışık kümesi veya kümeleri bir durdurma oluşturacak şekilde operatör ile makinanın tehlikeli parçaları arasına bir foto elektrik saptayıcı ile bağlantılı olarak yerleştirilir. Makinanın tehlikeli bir parçası hareket halinde iken engelleme olduğunda ise tehlikeli parçalar anında durur ve gerekiyorsa başlangıç noktasına gelene kadar ters yönde çalışmaya başlar. Böylece etkili bir güvenlik sağlanmış olur.

 

ELLE KUMANDA SİSTEMİ: İki elle kumanda sistemi, koruyucu kullanımının olanaksız olduğu durumlarda makinede çalışanların elleri için iyi bir koruma sağlar .İşlemin yürütülebilmesi için kesinlikle iki elin kullanılması koşulu zorunlu olup, el kontrolları bir elle ay da bir el ve vücudun bir başka parçası veya bir alet ile çalışmayı önleyecek şekildedir. İki elin kumandaları arasındaki fark en fazla 1 saniye olduğundan, makinanın çalış tırılması için iki elin aynı anda kullanılması gerekir ve bu da ellerin tehlikeli hareket başlamadan tehlike bölgesinden çıkmasını sağlar.

İş kazalarının önemli bir kısmı makine koruyucuların olmamasından veya makine ve tezgâhlarda çalışırken gerekli güvenlik önlemleri alınmamasından kaynaklanmaktadır. Yapılan işin niteliklerine makine tezgâhının özelliklerine göre alınacak önlemler de değişkenlik gösterebilmektedir. Makine ve tezgâhlarda genel olarak alınması gereken güvenlik önlemleri aşağıda belirtilmiştir.

 1. Makinayı operatörü dışında bir kimsenin kullanması tehlikeli ve yasaktır.

 2. Her arıza hemen sorumlusuna bildirilmelidir.

 3. Makinayı kullanan operatör kendi güvenliği kadar çevresindekilerin güvenliğini de düşünmelidir.

 4. Makine çalışır durumda terk edilmemelidir.

 5. Makinalar amacı dışında kullanılmamalıdır. Makinaların arka kısımlarında da güvenlik önlemleri alınmalıdır.

 6. Talaş sıçramalarına karşı çalışanlar korunmalıdır.

 7. Her makinanın çalıştırma ve kullanma talimatı olmalıdır.

 8. Uygun iş elbisesi giyilmelidir.

 9. Gerektiğinde kişisel koruyucular kullanılmalıdır.

10. Tüm makinalara güvenlik topraklaması yapılmalıdır.

11. Besleme kabloları mekanik ve kimyasal etkilerden korunmalıdır.

12. Topraklı ve güvenli fiş – priz sistemi kullanılmalıdır.

13. Genel ve yerel aydınlatma yeterli olmalıdır.

14. Makine çalışırken ayar ve ölçme yapılmamalıdır.

15. İşe uygun makine kullanılmalıdır.

16. Makinayı kullananlar eğitilmelidir.

17. Makinalar arasında en az 80 cm. uzaklık olmalıdır.

18. Makinalar sağlam ve düz bir zemin üzerine yerleştirilmelidir.

 

MAKİNAYI KAPATIRKEN ALINMASI GEREKEN GÜVENLİK ÖNLEMLERİ

Vücudumuzun herhangi bir yeri makina içerisine girecekse makinayı mutlaka mekanik olarak durdur. Daha sonra;

• Elektrik enerjisini,

• Basınçlı hava veya sıvı,

• Yay ve askıdaki hareketli parçalardan kaynaklanan potansiyel ( birikmiş ) enerjiyi kapat. Makina üzerinde aşağıdaki işlemleri yaparken iş güvenliği kuralları ve makina kullanma talimatlarına uyulmalıdır.

• Ayarlama,

• Bakım, onarım

• Arıza bulma ve giderme,

Makina durdurulurken operatörler, işçiler ve amirlerinin konumlarına dikkat et. Bütün enerji kaynaklarının yerlerini bil. Elektrik devreleri, hidrolik ve pnomatik sistemleri gibi. Enerjinin tekrar verilme olasılığını ortadan kaldır. Elektrik anahtarları, vanalar veya kontrol anahtarları üzerine uyarı işaretleri, etiketler koy. Son olarak makine çevresinde olabilecek kişilerin konumlarını tekrar kontrol et.